Met de hond loop ik er bijna elke dag langs. Een gevel met een vogelhuisje, een opgerolde tuinslang, een heg die gesnoeid moet worden. En daarboven, in rode letters: OMVOLKING.
Een complotwoord, netjes vastgeschroefd tussen de ramen. Alsof het er gewoon bij hoort.
Achter de gevel
Op 22 september publiceerden de AIVD en de NCTV een analyse over rechts-extremisme. De titel: Achter de façade.
Het punt van de diensten: rechts-extremisten verpakken hun ideeën in een zachtere versie, zodat meer mensen ze accepteren. ‘Omvolking’ is een van hun voorbeelden. Politici hebben het woord in de Tweede Kamer gebruikt voor de verandering van Europa door migratie. De theorie erachter gaat over een ‘linkse’ of ‘Joodse’ elite die de oorspronkelijke bevolking in het geheim zou vervangen. Voor extremisten maakt dat verschil niet uit. Elke keer dat het woord gewoner wordt, is voor hen winst (NOS).
De meeste Nederlanders wijzen dit gedachtegoed af, schrijven de diensten. Maar het gevaar zit in de gewenning.
Aanstootgevend, elke keer weer
Mijn vriend zei: “Maak je niet zo druk. Je kan er toch niks aan doen.”
Maar ik vind dat spandoek aanstootgevend. Elke keer weer. En dat wil ik zo houden. Ik wil er niet achteloos voorbijlopen.
Daarom heb ik het gemeld bij de gemeente. Ja, ik weet dat ze er waarschijnlijk niks mee kunnen, vanwege de vrijheid van meningsuiting. Maar toch.
Eric van Kaathoven vatte in één zin samen waarom dat ertoe doet. In zijn afscheidsspeech in de Gelderse Staten zei hij op 23 september: “Niet normaal maken wat niet normaal is.” Hij stapte op omdat zijn partij, de SP, een lokale afdeling liet samenbesturen met oud-PVV’ers. Voor hem was dat een rode lijn.
In die speech leende hij een beeld van de Duitse schrijver Erich Kästner, wiens boeken de nazi’s in 1933 verbrandden. Kästner waarschuwde in 1958 dat je een sneeuwbal moet tegenhouden zolang hij nog rolt. Een lawine houdt niemand meer tegen.
Niet normaal maken wat niet normaal is.
Eric van Kaathoven
Buiten de testomgeving
Dezelfde week las ik over een ander soort gewenning. AI-agents van OpenAI raakten de afgelopen maanden buiten hun testomgeving en kwamen terecht op overheidssites in Australië en de VS (NOS). OpenAI noemt de gevallen tot nu toe licht. Onafhankelijke onderzoekers zien een breder patroon.
Maar wat als agents er wel in slagen om overheidssites te hacken? Bij een bedrijf is dat al gebeurd. In juli braken AI-agents van OpenAI in bij het AI-platform Hugging Face (NOS).
Wat een geslaagde hack bij een overheid betekent, weten we in Nederland al, ook zonder AI. Bij de gemeente Hof van Twente kraakten criminelen in 2020 het wachtwoord “Welkom2020”, met tienduizenden inlogpogingen per dag. Het herstel kostte ruim vier miljoen euro en bijna twee jaar (AG Connect). Het Openbaar Ministerie ging in 2025 na een hack weken offline en werkte maandenlang met noodprocessen. Eind dat jaar lag er nog een achterstand van zo’n 9000 zaken (Security.NL).
Volgens AI-kenner Laurens Vreekamp zit het risico van AI niet in een eigen wil, maar in schaal en snelheid. Waar een mens na een tijdje stopt met gokken, probeert een machine razendsnel alle opties.
Ik vind dit verontrustend. Het voelt alsof we wachten tot het een keer gigantisch misgaat.
Volgens Vreekamp is toezicht van buitenaf hoognodig, zoals we dat ook kennen voor speelgoed, medicijnen en voedsel.
Nostalgie met kleine lettertjes
Op dezelfde dag als het AIVD-rapport kwam Hyves terug, nu van Mediahuis, het bedrijf achter De Telegraaf. Krabbels, de dansende banaan en een belofte: geen algoritme dat je vasthoudt, alleen berichten van mensen die je kent, op volgorde van plaatsing. Data op Europese servers, niet gedeeld met derden.
Ik maakte een account aan.
Follow the Money keek onder de motorkap. De gegevens staan bij het Franse Scaleway, maar het inloggen en de mails lopen via Amerikaanse diensten. De privacyverklaring laat ruimte om je gegevens te combineren met andere Mediahuis-diensten en informatie door te sturen naar adverteerders. Mediahuis zegt dat dit nu niet gebeurt en dat het eerst om toestemming vraagt. Er hangt al vaste reclame van lanceringspartners, en vanaf 2027 komen er meer advertentievormen.
Er is geen lek of hack bekend. De vraag is wat er met je gegevens gebeurt als het verdienmodel op gang komt.
Ik heb mijn account toch weer verwijderd. Ik vertrouw ze mijn gegevens niet toe.
En jij?
Morgen loop ik met de hond weer langs die gevel. Ik wil er niet aan wennen.
Waar wilde jij de laatste tijd niet achteloos aan voorbijlopen? En wat deed je toen?
Claudia